ई-कॉमर्स म्हणजे काय आणि भारतात ई-कॉमर्स व्यवसाय कसा सुरू करायचा?

२०२४ पर्यंत ९९ अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज असलेला भारतीय ई-कॉमर्स बाजार हा जगातील सर्वात वेगाने वाढणाऱ्या बाजारांपैकी एक आहे. आकडेवारीनुसार भारत ई-कॉमर्स व्यवसायाचे केंद्र बनले आहे आणि जर तुम्ही असा व्यवसाय सुरू करण्याचा विचार करत असाल, तर हीच ती योग्य वेळ आहे.

लहान कंपनी असो किंवा अमेझॉन सारखी मोठी बाजारपेठ असो, प्रत्येकजण ई-कॉमर्स उद्योगाचा फायदा घेत आहे. अमेझॉन आणि फ्लिपकार्टपासून ते मायन्ट्रा आणि स्नॅपडीलपर्यंत, सर्वांनी आम्हाला ई-कॉमर्स व्यवसाय चौकटीचे खरे रूप दाखवले. तर, भारतात ई-कॉमर्स व्यवसाय स्थापन करण्यासाठी चरण-दर-चरण मार्गदर्शक जाणून घेण्यास तुम्ही तयार आहात का?

पण, थांबा! ई-कॉमर्स व्यवसाय कसा सुरू करायचा हे जाणून घेण्यापूर्वी, मूलभूत गोष्टी नीट समजून घेऊया!

ईकॉमर्स म्हणजे काय?

ई-कॉमर्स, ज्याला इलेक्ट्रॉनिक कॉमर्स देखील म्हणतात, ती म्हणजे इंटरनेटचा वापर करून उत्पादने किंवा सेवा खरेदी आणि विक्री करणे आणि पैसे आणि डेटा ट्रान्सफर करणे. सोप्या शब्दांत सांगायचे तर, ऑनलाइन केलेल्या वस्तू आणि सेवांचे सर्व प्रकारचे व्यवहार म्हणजे ई-कॉमर्स. उदाहरणार्थ, जर तुम्ही अमेझॉन किंवा इतर वेबसाइटवरून उत्पादन ऑर्डर केले किंवा तुमच्या नेटफ्लिक्स सबस्क्रिप्शनसाठी पैसे दिले तर तुम्ही ई-कॉमर्समध्ये गुंतलेले आहात.

तर, तुम्ही तयार आहात का? भारतात ई-कॉमर्स व्यवसाय कसा सुरू करायचा ते जाणून घेऊया.

• परिपूर्ण व्यवसाय योजना आणि मॉडेल निवडा

सर्वप्रथम, तुम्हाला विचारमंथन करून परिपूर्ण ई-कॉमर्स व्यवसाय योजना आणि व्यवसाय मॉडेल तयार करावे लागेल. तुमच्या व्यवसायाच्या बजेटनुसार तुम्ही एकल-विक्रेता किंवा बहु-विक्रेता ई-कॉमर्स स्टोअर निवडू शकता. एकल-विक्रेता व्यवसाय मॉडेल तुम्हाला इन्व्हेंटरीवर चांगले नियंत्रण ठेवण्यास मदत करते, तर नंतरचे तुम्हाला विक्री करण्याच्या बाबतीत चांगली सुरक्षा प्रदान करेल.

• नामकरण आणि ब्रँडिंग

जेव्हा तुमच्या व्यवसायाचे नाव देण्याचा विचार येतो तेव्हा विचारही करू नका - "नावात काय आहे?" या वेगाने बदलणाऱ्या जगात, ब्रँडिंगची सुरुवात तुमच्या व्यवसायाला असे नाव देण्यापासून होते जे व्यवसायाचा उद्देश काय आहे हे सांगू शकते.

आदर्शपणे, तुमचे ब्रँड नाव असे असावे:

• लहान आणि लक्षात ठेवण्यास सोपे
• तुमच्या ब्रँडचे प्रतिबिंब
• अतुलनीय, दुसऱ्या भाषेत दुसरा अर्थ नसलेला

नाव ठरवल्यानंतर, कंपनीचा लोगो डिझाइन करा आणि तुम्हाला कोणत्या प्रकारची कंपनी नोंदणी करायची आहे ते पहा. भारतात, कंपन्या खालीलपैकी एका प्रकारात मोडतात.

• एकल मालकी हक्क (दायित्वाची मर्यादा नाही)
• एक-व्यक्ती कंपनी
• मर्यादित दायित्व भागीदारी (LLP)
• खाजगी मर्यादित संस्था

हा एक महत्त्वाचा भाग आहे जो तुम्ही स्वतंत्रपणे कंपनी चालवायची आहे की अधिक भागीदार हवे आहेत यावर अवलंबून ठरवू शकता. जर तुम्ही एकमेव मालकीचे मॉडेल निवडले तर तुमच्याकडे कर ओळखपत्र क्रमांक असण्याची आवश्यकता नाही.

तथापि, जर तुम्ही भागीदारी-आधारित रचनेचा पर्याय निवडला तर तुमच्याकडे कर ओळख क्रमांक असणे आणि कर परतावा दाखल करणे अपेक्षित आहे. जर तुम्ही या मॉडेलचा ऑनलाइन व्यवसाय चालवत असाल तर तुम्हाला नियोक्ता ओळख क्रमांक (EIN) आवश्यक असेल. हा अद्वितीय क्रमांक तुम्हाला व्यवसाय बँक खाते उघडण्यास मदत करेल जेणेकरून तुम्ही पुढील आर्थिक वर्षात कर परतावा दाखल करू शकाल.

• तुमचा ईकॉमर्स व्यवसाय नोंदणी करा

भारतात ई-कॉमर्स व्यवसाय सुरू करण्याचा हा सर्वात महत्त्वाचा भाग आहे, जिथे तुम्हाला नोंदणी करावी लागेल आणि सर्व कायदेशीर औपचारिकता पूर्ण कराव्या लागतील.

• संचालकांच्या ओळख क्रमांकासाठी (DIN) अर्ज करा. आवश्यक कागदपत्रे जोडून तुम्ही DIN साठी ऑनलाइन अर्ज करू शकता.
• तुमचा पॅन क्रमांक आणि डिजिटल स्वाक्षरी प्रमाणपत्र असल्याची खात्री करा.
• डीआयएन मिळाल्यानंतर, तुम्ही तुमच्या कंपनीसाठी निवडलेल्या नावाची उपलब्धता तपासण्यासाठी कॉर्पोरेट व्यवहार मंत्रालयाच्या अधिकृत वेबसाइटला भेट देऊ शकता.
• तुम्हाला नावाची पुष्टी मिळाल्यावर, तुम्ही सहा महिन्यांच्या आत प्रस्तावित कंपनी स्थापन करू शकता.
• पुढील पायरी म्हणजे वस्तू आणि सेवा कर (GST) प्रमाणपत्र आणि दुकाने आणि आस्थापना परवान्यासाठी अर्ज करणे.

• बँक खाते उघडा

एकदा तुमची कंपनी अधिकृतपणे नोंदणीकृत झाली की, तुम्हाला कंपनीच्या अधिकृत नावाने बँक खाते उघडावे लागेल.

• तुमची ईकॉमर्स वेबसाइट तयार करा

या टप्प्यावर, तुमच्याकडे आधीच तयार केलेला प्लॅटफॉर्म निवडण्याचा किंवा अगदी सुरुवातीपासूनच ई-कॉमर्स वेबसाइट बनवण्याचा पर्याय आहे. दोन्ही पर्यायांचे त्यांचे फायदे आहेत, परंतु या प्रकरणात अगदी सुरुवातीपासून वेबसाइट बनवणे सहसा जिंकते.

वर्डप्रेस आणि विक्स सारखे लोकप्रिय प्री-बिल्ट प्लॅटफॉर्म तुम्हाला रेडीमेड टेम्पलेट्स देतात. तुम्ही असा टेम्पलेट निवडू शकता जो लूक आणि फील आणि इतर महत्त्वाच्या घटकांवर आधारित सर्वोत्तम वापरण्यायोग्यता प्रदान करतो. दुसरीकडे, तुमच्या आवडीनुसार ई-कॉमर्स वेबसाइट तयार करण्यासाठी Magento, WooCommerce आणि Shopify हे काही आवडते पर्याय आहेत.

तुम्ही वेबसाइट बिल्डिंगचा कोणताही पर्याय निवडला तरी, स्वतःला विचारा, 'तुमची वेबसाइट तुमच्या संपूर्ण ब्रँडचे दृश्यमान प्रतिनिधित्व करते का?'.

• प्रदानाची द्वारमार्गिका

या टप्प्यावर, तुम्हाला तुमच्या ई-कॉमर्स वेबसाइटद्वारे क्रेडिट कार्ड, डेबिट कार्ड, नेट बँकिंग आणि इतर व्यवहारांची प्रक्रिया करण्यास अनुमती देण्यासाठी पेमेंट गेटवे सेट करणे आवश्यक आहे. काही लोकप्रिय पेमेंट गेटवे म्हणजे PayPal, PayU, RazorPay आणि CCAvenue.

तुमच्या ई-कॉमर्स व्यवसायासाठी पेमेंट गेटवे मिळविण्यासाठी तुम्हाला खालील कागदपत्रे सादर करावी लागतील.

• व्यवसाय बँक खाते
• व्यवसाय पॅन कार्ड
• निगमन प्रमाणपत्र
• संघटनेचा मसुदा
• संघटनेचा लेख
• ओळख पुरावा
• पत्त्याचा पुरावा
• वेबसाइटच्या वापराच्या अटी
• वेबसाइटची गोपनीयता धोरण

एकदा तुम्ही हे सर्व तपशील सबमिट केल्यानंतर, तुम्हाला एक पेमेंट गेटवे प्रदान केला जाईल, ज्याचा वापर करून तुम्ही तुमच्या ई-कॉमर्स वेबसाइटसाठी ऑनलाइन पेमेंट सक्षम करू शकता.

• लॉजिस्टिक्स

लॉजिस्टिक्स हा तुमच्या ऑनलाइन व्यवसायाचा कणा आहे. ई-कॉमर्स आणि लॉजिस्टिक्स हे अविभाज्य आहेत असे म्हणणे चुकीचे ठरणार नाही कारण तुम्ही लॉजिस्टिक्स कंपनीच्या मदतीनेच ऑनलाइन ऑर्डर देऊ शकता. चांगल्या प्रकारे व्यवस्थापित लॉजिस्टिक्स साखळीमुळे मोठी बचत होईल आणि जास्तीत जास्त ग्राहकांचे समाधान होईल जे व्यवसायिकासाठी फायदेशीर आहे.

बहुतेक ई-कॉमर्स व्यवसाय मालक त्यांची लॉजिस्टिक्स सेवा बाह्य कंपनीला आउटसोर्स करणे पसंत करतात. भारतातील काही प्रमुख कुरिअर कंपन्यांमध्ये दिल्लीवेरी, डीटीडीसी , फेडएक्स आणि एक्सप्रेसबीज यांचा समावेश आहे. तथापि, कुरिअर कंपनी नियुक्त करण्याऐवजी, शिपिंग एग्रीगेटरशी संलग्न होणे हा एक अधिक चांगला पर्याय आहे, कारण तुम्हाला एकाच प्लॅटफॉर्मवर अनेक कुरिअर सुविधा मिळतात.

शिपिंग अ‍ॅग्रीगेटर निवडण्याच्या बाबतीत, निंबसपोस्ट हे एक विश्वासार्ह नाव आहे. ही कंपनी तुम्हाला भारतातील टॉप १७+ कुरियर पार्टनर्स, सर्वात कमी शिपिंग दर, २७०००+ पिन कोड, मोफत साइन अप, जलद COD रेमिटन्स, ऑटोमेटेड क्लाउड-कॉल सपोर्ट, NDR पॅनेलमध्ये रिअल-टाइम अॅक्सेस आणि बरेच काही प्रदान करते.

• तुमच्या वेबसाइटकडे ग्राहकांना आकर्षित करा

जर तुम्हाला लोकांनी मोठ्या संख्येने यावे अशी अपेक्षा असेल, तर केवळ उत्पादने विकणे आणि लॉजिस्टिक्सचे व्यवस्थापन करणे पुरेसे नाही. तुम्हाला डिजिटल मार्केटिंगद्वारे तुमच्या वेबसाइटचा प्रचार करून त्यावर रहदारी (ट्रॅफिक) वाढवणे आवश्यक आहे. तुम्ही विविध एसइओ (SEO) युक्त्या वापरून तुमच्या व्यवसायाबद्दल चर्चा निर्माण करू शकता. अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की, ४०% पेक्षा जास्त ऑनलाइन खरेदीदार आपला शोध सर्च इंजिनवरून सुरू करतात आणि एसइओ तुम्हाला सर्च इंजिनच्या नकाशावर तुमची उपस्थिती निर्माण करण्यास मदत करते.

• संभाव्य ग्राहकांना पुन्हा लक्ष्य करा

रीटार्गेटिंग हा डिजिटल मार्केटिंगचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू आहे जो संगणकावर ठेवलेल्या कुकीज वापरून संभाव्य ग्राहकांना लक्ष्य करण्यात मदत करतो. जरी हा मार्ग थोडा महाग असू शकतो, परंतु तो सहसा व्यवसायांसाठी सकारात्मक ठरतो.

• सामाजिक मीडियाचा वापर

ब्रँड प्रमोशनसाठी सोशल मीडियाचे महत्त्व दुर्लक्षित करता येणार नाही. तुम्ही फेसबुक, इंस्टाग्राम, यूट्यूब, लिंक्डइन, ट्विटर, टंबलर आणि इतर सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म वापरून तुमच्या व्यवसायाची आणि उत्पादनांची जाहिरात करू शकता.

• तोंडाने शब्द

शेवटी, पण कमीत कमी नाही, जेव्हा तुम्हाला महागड्या प्रचार पद्धतींमध्ये सहभागी व्हायचे नसते तेव्हा तोंडी बोलणे उत्तम काम करते. तुमच्या व्यवसायाबद्दल चांगली बातमी पसरवण्यासाठी थोडा वेळ लागू शकतो, परंतु त्याचे फायदे दुर्लक्षित करणे हे शहाणपणाचे पाऊल ठरणार नाही.

ई-कॉमर्स व्यवसाय सुरू करण्याबद्दल असो किंवा त्याचा प्रचार करण्याबद्दल असो, सुरुवातीला अनेक अडथळे येऊ शकतात. पण तुम्हाला त्याच वर्षी जेफ बेझोस बनण्याची गरज नाही. तुम्हाला फक्त एक स्पष्ट दृष्टी, एक निर्दोष योजना आणि शिस्तबद्ध पद्धतीने तुमची योजना अंमलात आणण्याची आवश्यकता आहे.

फक्त हे जाणून घ्या की भारतातील ई-कॉमर्स जग हे सध्या अनंत शक्यता असलेले एक मोठे क्रीडांगण आहे. तर, लगेच सुरुवात करा.