गोदामांचे प्रकार: तुमच्या व्यवसायासाठी कोणते सर्वोत्तम आहे?

तुमच्या ई-कॉमर्स व्यवसायासाठी वस्तू साठवण्यासाठी गोदामे शोधत आहात का? तुम्ही योग्य ठिकाणी आला आहात. पण, गोदामांच्या प्रकारांकडे जाण्यापूर्वी, व्यवसाय पातळीवर गोदाम म्हणजे काय हे आपण चांगल्या प्रकारे समजून घेऊया. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, गोदामे विक्रेत्यांना वस्तू ग्राहकांना विकल्या जाईपर्यंत साठवण्यास मदत करतात. काही ई-कॉमर्स विक्रेते वस्तू साठवण्यासाठी जागा खरेदी करतात; तथापि, बहुतेक विक्रेते गोदाम खर्च वाचवण्यासाठी तृतीय-पक्ष गोदामांचा पर्याय निवडतात.

सर्व प्रकारच्या गोदामांचा अर्थ आणि शिपिंग आणि लॉजिस्टिक्समध्ये त्यांचे महत्त्व समजून घेण्यासाठी या ब्लॉगचे शेवटपर्यंत अनुसरण करा.

गोदाम म्हणजे काय?

जर आपण गोदामाची व्याख्या करायची असेल तर त्यांना सामान्यतः मोठ्या प्रमाणात साठवणूक जागा असे म्हटले जाऊ शकते जे वस्तू आणि वस्तू दीर्घकाळ साठवण्यासाठी असतात जोपर्यंत ते अंतिम ग्राहकांना किंवा व्यवसायांना डिलिव्हरीसाठी पाठवले जात नाहीत. ते व्यवस्थितपणे वस्तू ठेवण्यासाठी चांगल्या प्रकारे राखले जातात जेणेकरून डिलिव्हरीच्या वेळी ते उचलणे, पॅकिंग करणे आणि लेबल करणे सोपे होईल.

लॉजिस्टिक्समधील गोदामे सुस्थापित पुरवठा साखळ्यांद्वारे वस्तूंची संपूर्ण वाहतूक आणि वितरण सुलभ करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात. ते ई-कॉमर्स आणि किरकोळ व्यवसायांना वस्तूंचा साठा नियमितपणे राखण्यास मदत करतात जेणेकरून ते दूरच्या ठिकाणी असलेल्या ग्राहकांना त्वरित पोहोचवता येतील.

लॉजिस्टिक्समध्ये वेअरहाऊसिंगचे प्रकार

शिपिंग आणि लॉजिस्टिक्समध्ये विविध प्रकारची गोदामे आहेत , जी विविध व्यवसायांच्या गरजेनुसार वेगवेगळे उद्देश पूर्ण करतात. त्यापैकी काही खालीलप्रमाणे आहेत:

खाजगी गोदाम

खाजगी गोदामे उत्पादक/व्यापारी आणि पुनर्विक्रेते यांच्या मालकीची आणि देखभालीची असतात. या प्रकारची गोदामे केवळ त्यांच्या वितरण कार्यांसाठी उपलब्ध आहेत.

खाजगी गोदामाची उदाहरणे:

1. गोदामांमध्ये शेतकरी त्यांच्या शेताजवळ बांधतात.
2. उत्पादक त्यांच्या उत्पादन युनिटजवळ बांधलेली गोदामे.
3. घाऊक विक्रेत्या आणि किरकोळ विक्रेत्यांच्या मालकीची आणि व्यवस्थापित गोदामे त्यांच्या विक्री केंद्रांजवळ.
4. किरकोळ दुकाने भाड्याने खरेदी केलेली गोदामे.
5. बाजाराच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये किरकोळ विक्रेत्यांची वेगवेगळी गोदामे.
6. गोदामांमध्ये वस्तूंच्या साठवणुकीसाठी आणि वितरणासाठी घाऊक विक्रेत्याकडे मालकी/भाडेपट्टा असतो. अशा गोदामांच्या देखभालीमध्ये निश्चित आणि परिवर्तनीय खर्च समाविष्ट असतात. निश्चित खर्चात सामान्यतः विम्याची रक्कम, कर, भांडवल आणि व्याज यांचा समावेश असतो. दुसरीकडे, परिवर्तनीय खर्चात ऑपरेशनल आणि देखभाल खर्च समाविष्ट असू शकतात.  

सार्वजनिक कोठार

नावाप्रमाणेच, सार्वजनिक गोदामे सरकारी आणि निम-सरकारी संस्थांच्या मालकीची असतात. खाजगी कंपन्या भाड्याने वस्तू साठवण्यासाठी या गोदामांचा वापर करू शकतात. सार्वजनिक गोदामे उभारण्यामागील मुख्य हेतू म्हणजे लहान व्यापाऱ्यांना मदत करणे जे इन्व्हेंटरी स्टोरेजसाठी स्वतंत्र गोदामे खरेदी करण्यास आर्थिकदृष्ट्या तयार नाहीत.

उद्योगात येणाऱ्या व्यवसायांना प्रोत्साहन देण्यासाठी किरकोळ विक्रेते आणि व्यापाऱ्यांच्या साठवणुकीच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी केंद्र/राज्य सरकारे पुढे येतात.

आपल्या व्यवसायाच्या वितरणाच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी कोणीही या साठवणूक सुविधांचा वापर करू शकतो. नवोदित किरकोळ विक्रेते/व्यापारी यांच्या व्यतिरिक्त, प्रस्थापित किरकोळ विक्रेतेसुद्धा, कोणत्याही कारणामुळे त्यांच्या खाजगी गोदामांमध्ये जागा अपुरी असल्यास, या सुविधांचा उपयोग करू शकतात . उदाहरणार्थ, सणासुदीच्या विक्रीदरम्यान किंवा सुट्ट्यांच्या काळात मालाची कमतरता टाळण्यासाठी किरकोळ विक्रेत्यांना अतिरिक्त उत्पादने साठवून ठेवायची असू शकतात. सामान्यतः सरकारी संस्थांद्वारे नियंत्रित असलेली ही गोदामे प्रामुख्याने उत्पादक, निर्यातदार आणि आयातदारांद्वारे वापरली जातात.

बोंडेड वेअरहाऊस

सरकार तसेच खाजगी संस्थांच्या मालकीचे, व्यवस्थापनाखाली आणि नियंत्रणाखाली असलेले बॉन्डेड वेअरहाऊस, अशा आयात मालाच्या साठवणुकीसाठी वापरले जातात ज्यावर आयात शुल्क अद्याप भरायचे आहे. अशी वेअरहाऊस स्वतंत्रपणे चालवण्यासाठी खाजगी संस्थांना सरकारकडून परवाना घेणे आवश्यक असते.

बंधनकारक गोदामांवर उत्पादन शुल्क आणि सीमा शुल्क आकारले जाते. आयातदार कर न भरता या वस्तू घेऊ किंवा उघडू शकत नाहीत. म्हणून, या सुविधांचा वापर करून सरकार खाजगी कंपन्यांना त्यांचे कर वेळेवर भरण्यासाठी नियंत्रित करू शकते.

सहकारी गोदाम

या प्रकारच्या गोदामांची मालकी, व्यवस्थापन आणि नियंत्रण सहकारी संस्थांकडून केले जाते. नफा मिळविण्याऐवजी, ही गोदामे सोसायटी सदस्यांना मदत करण्यावर लक्ष केंद्रित करतात. केवळ सहकारी सोसायटी सदस्यच किफायतशीर दरात वस्तू साठवण्यासाठी या गोदाम सुविधांचा लाभ घेऊ शकतात.

वितरण केंद्र

वितरण केंद्रे मोठ्या जागांमध्ये बांधली जातात. पारंपारिक गोदामांमध्ये दोन महिने किंवा अगदी एक वर्षापर्यंत वस्तू साठवता येतात, त्यापेक्षा या सुविधांमुळे कमी कालावधीसाठी मोठ्या प्रमाणात वस्तूंची जलद वाहतूक शक्य होते.

नावाप्रमाणेच, ही गोदामे वितरण केंद्र म्हणून काम करतात, जिथे जवळच्या परिसरातील ग्राहकांना पोहोचवण्यासाठी वेगवेगळ्या पुरवठादारांकडून माल खरेदी केला जातो. ही वितरण केंद्रे प्रामुख्याने मालाची वाहतूक सर्वात जलद, वेगवान आणि सर्वात विश्वासार्ह पद्धतीने करण्यावर लक्ष केंद्रित करतात.

सहसा, खरेदी केलेल्या वस्तूंच्या वितरणाचा कालावधी कमीत कमी करण्यासाठी या सुविधा वाहतूक केंद्रांजवळ असतात. नाशवंत उत्पादने किंवा अन्नपदार्थांच्या बाबतीत, ऑर्डरची गुणवत्ता राखण्यासाठी वितरण केंद्रे २४ तासांपेक्षा कमी वेळेसाठी देखील वस्तू हाताळतात. बहुतेक प्रकरणांमध्ये, सकाळी लवकर मिळालेले उत्पादन संध्याकाळपर्यंत वितरित केले जाते.

लॉजिस्टिक्समध्ये स्वतंत्रपणे मालाची साठवणूक करणे हे बहुतेक व्यवसायांसाठी एक मोठा खर्च ठरू शकतो. उत्पादने वेळेवर पोहोचवण्यासाठी, विक्रेत्यांना सहसा त्यांच्या ग्राहकांच्या जवळ वेगवेगळ्या ठिकाणी मालाचा साठा करावा लागतो.

मात्र, वेगवेगळ्या ठिकाणी गोदामे खरेदी केल्याने विक्रेत्याचा लॉजिस्टिक्स खर्च मोठ्या प्रमाणात वाढू शकतो. याउलट, सामायिक गोदामांमध्ये मालसाठा केल्याने विक्रेत्यांना लॉजिस्टिक्स खर्च जवळपास निम्म्याने कमी करण्यास मदत होऊ शकते. म्हणून, गोदाम खरेदी करण्यापूर्वी, ऑर्डर पूर्ण करण्याच्या विविध टप्प्यांची माहिती घ्या आणि लॉजिस्टिक्स कार्यांसाठी एक अंदाजपत्रक तयार करा.

ई-कॉमर्स विक्रेत्यांसाठी लॉजिस्टिक्स ही एक किफायतशीर प्रक्रिया बनवण्यासाठी, निंबसपोस्ट आपल्या अनेक देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय ठिकाणच्या गोदामांद्वारे जगभरात फुलफिलमेंट सेवा प्रदान करते. भारतातील सर्वात विश्वसनीय लॉजिस्टिक्स प्लॅटफॉर्मवर मोफत नोंदणी करा आणि आपल्या ऑनलाइन व्यवसायासाठी सर्वात सुव्यवस्थित फुलफिलमेंट प्रक्रियेचा अनुभव घ्या.