लॉजिस्टिक्सचे प्रकार: लॉजिस्टिक्सचे विविध प्रकार जाणून घ्या

लॉजिस्टिक्स हे पुरवठा साखळीचे एक विशाल आणि गुंतागुंतीचे क्षेत्र आहे, ज्यामध्ये वस्तू आणि संबंधित माहितीची, उगमाच्या ठिकाणापासून ते वापराच्या ठिकाणापर्यंत, हालचाल आणि साठवणूक यांचे नियोजन, समन्वय आणि व्यवस्थापन यांचा समावेश होतो. विविध उद्योगांमधील सर्व आकारांच्या व्यवसायांमध्ये आणि संस्थांमध्ये याची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते. ई -कॉमर्स व्यवसायात समाविष्ट असलेल्या क्रियाकलाप आणि कार्यांच्या आधारावर लॉजिस्टिक्सचे वर्गीकरण आणि भेद करण्याचे अनेक मार्ग आहेत . या ब्लॉगचा उद्देश, प्रक्रिया आणि उपयोग यांचा आढावा घेऊन आधुनिक काळातील लॉजिस्टिक्सच्या विविध प्रकारांची सखोल माहिती देणे आहे. चला तर मग, सुरुवात करूया!

लॉजिस्टिक्स फंक्शन्स समजून घेणे

एखाद्या संस्थेच्या यशात लॉजिस्टिक्स महत्त्वाची भूमिका बजावते कारण ते सुनिश्चित करते की उत्पादने योग्य वेळी, योग्य ठिकाणी आणि योग्य श्रेणीत उपलब्ध आहेत.

आधुनिक लॉजिस्टिक्स फंक्शन ही एक अशी प्रणाली आहे जी कंपन्यांना त्यांच्या पुरवठा साखळीमध्ये उत्पादनांचा प्रवाह व्यवस्थापित करण्यास मदत करते. हे नमूद केलेल्या लॉजिस्टिक्स उद्दिष्टांवर आधारित डिझाइन केले आहे जेणेकरून या उद्दिष्टांच्या पूर्ततेसाठी कमीत कमी खर्च येईल.

चार प्रमुख लॉजिस्टिक्स फंक्शन्स

खाली प्रमुख लॉजिस्टिक फंक्शन्सची यादी दिली आहे. तुम्हाला त्या सर्वांशी परिचित असले पाहिजे.

वाहतूक

वाहतूक म्हणजे वस्तू एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी भौतिकरित्या हलविण्याची प्रक्रिया. आपण असे म्हणू शकतो की लॉजिस्टिक्स म्हणजे बिंदू A पासून B पर्यंत वस्तूंची वाहतूक. पुरवठा साखळी व्यवस्थापनात वाहतूक महत्त्वाची भूमिका बजावते, मग ती कच्चा माल उत्पादन कारखान्यात नेणे असो, उत्पादने साठवणुकीसाठी गोदामात पूर्ण करणे असो किंवा ग्राहकांना वस्तू पोहोचवणे असो.

ई-कॉमर्स व्यवसायात वाहतुकीच्या अनेक वेगवेगळ्या पद्धती वापरल्या जाऊ शकतात, ज्या पाठवल्या जाणाऱ्या वस्तूंचा प्रकार आणि आकार, तसेच डिलिव्हरीचे अंतर आणि वेग यावर अवलंबून असतात. उदाहरणार्थ, मोठ्या प्रमाणात वस्तूंची वाहतूक ट्रक किंवा ट्रेनने केली जाऊ शकते, तर लहान पॅकेजेस विमान किंवा बोटीने पाठवल्या जाऊ शकतात.

वेअरहाउसिंग

वेअरहाउसिंग हे लॉजिस्टिक्सचे एक महत्त्वाचे कार्य आहे, कारण वितरणासाठी किंवा वापरासाठी वस्तूंची गरज भासेपर्यंत त्या येथेच साठवल्या जातात. विविध प्रकारची उत्पादने साठवण्यासाठी आणि व्यवस्थापित करण्यासाठी तयार केलेल्या या मोठ्या सुविधा, वस्तू साठवण्यासाठी एक सुरक्षित जागा उपलब्ध करून देतात. यामध्ये काळजीपूर्वक हाताळण्याची गरज असलेल्या नाजूक वस्तूंपासून ते हाताळणीसाठी विशेष उपकरणांची आवश्यकता असलेल्या अवजड यंत्रसामग्रीपर्यंत सर्व गोष्टींचा समावेश असू शकतो. ई-कॉमर्समध्ये लास्ट-माईल डिलिव्हरीला प्रोत्साहन देण्यासाठी वेअरहाउसेस अत्यंत सुसंघटित पद्धतीने तयार केलेली असतात. ऑर्डरची पूर्तता सुलभ व्हावी यासाठी, वस्तू सामान्यतः निर्धारित केलेल्या ठिकाणी साठवल्या जातात आणि त्यांच्यावर काळजीपूर्वक लेबल लावले जाते.

वस्तुसुची व्यवस्थापन

मालसाठा व्यवस्थापन हे लॉजिस्टिक्सचे एक महत्त्वाचे कार्य आहे, कारण ते मालसाठ्याच्या पातळीचा पद्धतशीरपणे मागोवा घेते आणि त्यावर नियंत्रण ठेवते, जेणेकरून गरजेनुसार गोदामांमध्ये योग्य प्रमाणात माल उपलब्ध असेल. ई-कॉमर्स व्यवसायांसाठी हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, कारण मालसाठा खूप कमी असल्यास विक्रीचे नुकसान होऊ शकते आणि ग्राहकांना वाईट अनुभव येऊ शकतो. याउलट, मालसाठा खूप जास्त असल्यास भांडवल अडकून राहू शकते आणि साठवणुकीचा खर्च वाढू शकतो. प्रभावी मालसाठा व्यवस्थापनासाठी या दोन टोकांच्या स्थितींमध्ये काळजीपूर्वक संतुलन राखणे आवश्यक असते आणि त्यात मागणीचा अंदाज लावणे, ऑर्डरची संख्या निश्चित करणे आणि पुनर्ऑर्डरची वेळ ठरवणे यांसारख्या विविध कार्यांचा समावेश असतो.

यामध्ये रिअल-टाइममध्ये इन्व्हेंटरी पातळी ट्रॅक करण्यासाठी प्रगत प्रणाली आणि तंत्रज्ञानाचा वापर करणे आणि इन्व्हेंटरी कमी असताना किंवा डेटामध्ये तफावत असल्यास अहवाल आणि सूचना तयार करणे समाविष्ट आहे.

पॅकेजिंग

पॅकेजिंग ही वस्तूंचे सुरक्षित आणि कार्यक्षमतेने संरक्षण आणि वाहतूक करण्यासाठी साहित्य आणि पद्धती डिझाइन आणि तयार करण्याची प्रक्रिया आहे. हे वस्तू त्यांच्या गंतव्यस्थानावर चांगल्या स्थितीत पोहोचतील याची खात्री करण्यास मदत करते आणि हाताळणी आणि साठवणूक खर्च कमी करून पुरवठा साखळीची एकूण कार्यक्षमता सुधारण्यास देखील मदत करू शकते.

पॅकेजिंग वस्तूंचे अनेक प्रकार आहेत आणि ते पाठवल्या जाणाऱ्या वस्तूंच्या प्रकारावर, तसेच अंतर आणि वाहतुकीच्या पद्धतीवर अवलंबून असते. आज व्यवसाय उत्पादनांच्या पॅकेजिंगवर अधिक लक्ष केंद्रित करतात कारण ते ब्रँडिंगमध्ये मोठी भूमिका बजावते.

2PL, 3PL आणि 4PL म्हणजे काय?

ई-कॉमर्स व्यवसाय त्यांच्या गरजा आणि व्यवसायाच्या आकारानुसार विविध प्रकारच्या लॉजिस्टिक्सचा वापर करू शकतो.

१५६२९९२पीएल

जेव्हा एखादे ई-कॉमर्स स्टोअर केवळ शिपिंग आणि स्टोरेजची कामे बाह्य पुरवठादाराकडे सोपवते, तेव्हा त्याला २पीएल (2PL) म्हणतात. २पीएल ऑपरेटर, किंवा सेकंड-पार्टी लॉजिस्टिक्स, म्हणजे अशी कंपनी जी दुसऱ्या कंपनीला करारानुसार लॉजिस्टिक्स सेवा पुरवते आणि एकात्मिक लॉजिस्टिक्स सोल्यूशन्सचा समावेश न करता केवळ लॉजिस्टिक्सच्या एका भागाचे व्यवस्थापन करते. ज्या कंपन्यांना लॉजिस्टिक्स सेवांची आवश्यकता आहे, परंतु त्यांना त्यांच्या पायाभूत सुविधांमध्ये गुंतवणूक करणे किंवा पूर्ण-वेळ लॉजिस्टिक्स टीम नियुक्त करणे टाळायचे आहे, त्यांच्यासाठी २पीएल हा एक सोयीस्कर आणि किफायतशीर उपाय असू शकतो.

उदाहरणार्थ, एका खेळणी उत्पादकाला आपली उत्पादने राष्ट्रीय किरकोळ विक्रेत्यांपर्यंत पोहोचवावी लागतात. मात्र, लॉजिस्टिक्सचे व्यवस्थापन स्वतः करण्याऐवजी, ते वाहतूक आणि वेअरहाउसिंग हाताळण्यासाठी एका 2PL कंपनीची सेवा घेतात. त्यानंतर, खेळणी उत्पादक आपल्या व्यवसायाच्या इतर पैलूंवर लक्ष केंद्रित करू शकतो, तर 2PL कंपनी खेळणी साठवण्यासाठी आणि त्यांची वाहतूक करण्यासाठी आपले ट्रक आणि गोदामे वापरते.

१५६२९९२पीएल

३पीएल (3PL) , किंवा थर्ड-पार्टी लॉजिस्टिक्स, म्हणजे अशी कंपनी जी आपल्या ग्राहकांना संपूर्ण लॉजिस्टिक्स सेवा पुरवते. या सेवांमध्ये वाहतूक, फ्लीट व्यवस्थापन, इन्व्हेंटरी व्यवस्थापन, वेअरहाउसिंग, पॅकेजिंग आणि ऑर्डरची पूर्तता यांचा समावेश असतो. ज्या कंपन्यांना विविध प्रकारच्या लॉजिस्टिक्स सेवांची आवश्यकता असते आणि त्या एकाच पुरवठादाराकडे आउटसोर्स करू इच्छितात, त्यांच्यासाठी ३पीएल सर्वोत्तम आहे. हे म्हणजे जणू काही तुमचा स्वतःचा लॉजिस्टिक्स विभाग असण्यासारखेच आहे, पण त्याचे व्यवस्थापन स्वतः करण्याच्या त्रासाशिवाय!

उदाहरणार्थ, एका कपड्यांच्या किरकोळ विक्रेत्याला आपली उत्पादने देशभरातील दुकानांमध्ये पाठवायची असतात. लॉजिस्टिक्सचे व्यवस्थापन स्वतः करण्याऐवजी, ते सर्व काही हाताळण्यासाठी एका 3PL प्रदात्याची सेवा घेतात. 3PL प्रदाता आपल्या गोदामात कपडे स्वीकारतो, त्यांची वर्गवारी करून साठवणूक करतो आणि इन्व्हेंटरी, पॅकेजिंग, ऑर्डरची पूर्तता व ग्राहक सेवा यांचे व्यवस्थापन करतो. किरकोळ विक्रेता 3PL प्रदात्याकडे आपल्या ऑर्डर देतो आणि बाकीची सर्व व्यवस्था 3PL सांभाळतो.

१५६२९९२पीएल

4PL, किंवा चौथ्या-पक्ष लॉजिस्टिक्स, अशा कंपनीला सूचित करते जी "लीड लॉजिस्टिक्स प्रोव्हायडर" म्हणून काम करते, इतर लॉजिस्टिक्स सेवा प्रदात्यांच्या (जसे की 3PL, वाहक आणि पुरवठादार) क्रियाकलापांचे समन्वय साधते आणि एकत्रित करते जेणेकरून तिच्या क्लायंटसाठी एक अखंड आणि कार्यक्षम पुरवठा साखळी तयार होईल. 4PL ला बहुतेकदा "इंटिग्रेटर्स" म्हणून संबोधले जाते कारण ते सर्व भिन्न पुरवठा साखळी घटक एकत्र करतात आणि त्यांना एकाच घटका म्हणून व्यवस्थापित करतात.

4PLs वाहतूक व्यवस्थापन, गोदाम आणि वितरण, खरेदी आणि इन्व्हेंटरी व्यवस्थापन यासारख्या विविध सेवा देऊ शकतात. ते ग्राहकांना त्यांच्या पुरवठा साखळी ऑपरेशन्सला अनुकूलित करण्यास मदत करण्यासाठी सल्लागार आणि सल्लागार सेवा देखील प्रदान करू शकतात.

4PL आणि पारंपारिक 3PL मधील एक महत्त्वाचा फरक असा आहे की 4PL ची भूमिका सामान्यतः अधिक धोरणात्मक आणि सल्लागार असते, ते क्लायंटसोबत काम करून त्यांच्या विशिष्ट गरजा आणि उद्दिष्टे पूर्ण करणारे सानुकूलित पुरवठा साखळी उपाय विकसित करतात. ते पुरवठा साखळीच्या विविध घटकांचे व्यवस्थापन आणि एकत्रित करण्याची अधिक जबाबदारी देखील घेऊ शकतात, ज्यामध्ये लॉजिस्टिक्स आणि नॉन-लॉजिस्टिक्स क्रियाकलापांचा समावेश आहे.

उदाहरणार्थ , एका फॅशन रिटेलरला परदेशी पुरवठादारांकडून कच्चा माल मिळवावा लागतो, अनेक ठिकाणी उत्पादने तयार करावी लागतात आणि जगभरातील दुकाने व ग्राहकांपर्यंत त्यांचे वितरण करावे लागते. लॉजिस्टिक्सचे व्यवस्थापन स्वतः करण्याऐवजी, ते त्यांच्यासाठी हे सर्व हाताळण्यासाठी एका 4PL प्रदात्याची सेवा घेतात.

4PL प्रदाता किरकोळ विक्रेत्यासोबत एक कस्टमाइज्ड सप्लाय चेन प्लॅन विकसित करण्यासाठी काम करतो ज्यामध्ये सोर्सिंग आणि उत्पादनापासून वितरण आणि ग्राहक सेवेपर्यंत सर्वकाही समाविष्ट असते. याव्यतिरिक्त, 4PL किरकोळ विक्रेत्याच्या पुरवठादारांशी आणि उत्पादकांशी समन्वय साधते जेणेकरून साहित्य आणि उत्पादने वेळेवर वितरित केली जातील. शेवटी, ते किरकोळ विक्रेत्याच्या दुकानांना आणि ग्राहकांना उत्पादने साठवण्यासाठी आणि पाठवण्यासाठी त्यांच्या वाहतूक आणि गोदामाच्या नेटवर्कचा वापर करतात.

4PL पुरवठा साखळीच्या प्रगतीबद्दल किरकोळ विक्रेत्याला नियमित अपडेट्स आणि अहवाल देखील प्रदान करते. याव्यतिरिक्त, ते सुधारणा आणि खर्च बचतीच्या संधी ओळखण्यासाठी किरकोळ विक्रेत्यासोबत काम करतात.

इनबाउंड आणि आउटबाउंड लॉजिस्टिक्स

लॉजिस्टिक्स हा कोणत्याही व्यवसायाच्या यशाचा एक महत्त्वाचा घटक आहे. तथापि, जर तुम्हाला तुमची पुरवठा साखळी शक्य तितकी कार्यक्षम आणि प्रभावी बनवायची असेल, तर इनबाउंड आणि आउटबाउंड लॉजिस्टिक्स कसे काम करतात हे तुम्हाला माहित असणे आवश्यक आहे.

इनबाउंड लॉजिस्टिक्स म्हणजे काय?

इनबाउंड लॉजिस्टिक्स म्हणजे पुरवठादार किंवा उत्पादकांकडून व्यवसायात येणाऱ्या वस्तूंची वाहतूक आणि साठवणूक. पुरवठा साखळी व्यवस्थापनाचा हा एक महत्त्वाचा पैलू आहे. यामध्ये व्यवसायात वस्तू आणण्यासाठी आणि वापरण्यासाठी किंवा विक्रीसाठी उपलब्ध करून देण्यासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व क्रियाकलाप आणि संसाधनांचे समन्वय साधणे समाविष्ट आहे.

इनबाउंड लॉजिस्टिक्समध्ये खरेदी, वाहतूक, गोदाम आणि इन्व्हेंटरी व्यवस्थापन यासारख्या विविध क्रियाकलापांचा समावेश असू शकतो.

प्रभावी इनबाउंड लॉजिस्टिक्ससाठी काळजीपूर्वक नियोजन आणि समन्वय आवश्यक आहे जेणेकरून वस्तू वेळेवर आणि चांगल्या स्थितीत पोहोचतील. यामुळे व्यवसायांना खर्च कमी करण्यास आणि विलंब आणि कचरा कमी करून कार्यक्षमता सुधारण्यास मदत होऊ शकते.

इनबाउंड लॉजिस्टिक्सचे एक उदाहरण असे असेल: एका फर्निचर उत्पादकाला आपली उत्पादने तयार करण्यासाठी पुरवठादाराकडून लाकूड, कापड आणि हार्डवेअर यांसारख्या कच्च्या मालाची आवश्यकता असते. त्यामुळे, या साहित्याची खरेदी आणि वाहतूक यांचे समन्वय साधण्याची जबाबदारी उत्पादकाच्या इनबाउंड लॉजिस्टिक्स टीमची असते.

प्रथम, टीम उत्पादकाच्या खरेदी विभागासोबत काम करून आवश्यक साहित्य ओळखते आणि पुरवठादारांशी किंमतींची वाटाघाटी करते. त्यानंतर ते वाहतूक विभागाशी समन्वय साधून पुरवठादारांकडून उत्पादकाच्या गोदामात साहित्य पाठवण्याची व्यवस्था करतात. एकदा साहित्य गोदामात पोहोचले की, त्यांची गुणवत्ता तपासली जाते आणि उत्पादनासाठी आवश्यक होईपर्यंत साठवले जाते.

इनबाउंड लॉजिस्टिक्सची वैशिष्ट्ये

• पुरवठादार किंवा उत्पादकांकडून वस्तूंच्या खरेदी आणि वाहतुकीचे समन्वय: इनबाउंड लॉजिस्टिक्समध्ये बाह्य स्रोतांमधून व्यवसायात वस्तू आणण्यासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व क्रियाकलाप आणि संसाधनांचे समन्वय साधणे समाविष्ट आहे. यामध्ये पुरवठादारांकडून आवश्यक साहित्य आणि घटक ओळखणे आणि खरेदी करणे तसेच व्यवसायात वस्तूंच्या वाहतुकीची व्यवस्था करणे समाविष्ट आहे.

• गोदामांमध्ये वस्तूंची साठवणूक आणि व्यवस्थापन: पुरवठादारांकडून वस्तू मिळाल्यानंतर, उत्पादन किंवा वितरणासाठी आवश्यक होईपर्यंत त्या नियुक्त सुविधेत साठवल्या पाहिजेत. हे गोदाम, वितरण केंद्र किंवा इतर साठवण सुविधा असू शकतात.

• इन्व्हेंटरी पातळीचा मागोवा घेणे आणि नियंत्रण: इनबाउंड लॉजिस्टिक्समध्ये इन्व्हेंटरी पातळीचा मागोवा घेणे आणि नियंत्रित करणे देखील समाविष्ट असते जेणेकरून गरज पडल्यास योग्य प्रमाणात वस्तू उपलब्ध असतील आणि अतिरिक्त इन्व्हेंटरी कमीत कमी असेल.

• येणाऱ्या वस्तूंची गुणवत्ता तपासणी: येणारा माल आवश्यक दर्जाच्या मानकांची पूर्तता करतो याची खात्री करणे हा इनबाउंड लॉजिस्टिक्सचा एक महत्त्वाचा पैलू आहे. यामध्ये वस्तू मिळाल्यावर दोष किंवा नुकसान तपासणे आणि काही समस्या आढळल्यास योग्य ती कारवाई करणे समाविष्ट असू शकते.

• प्रगत प्रणाली आणि तंत्रज्ञानाचा वापर: इनबाउंड लॉजिस्टिक्स व्यावसायिक बहुतेकदा प्रगत प्रणालींवर अवलंबून असतात आणि तंत्रज्ञान त्यांचे कामकाज सुलभ करण्यासाठी. यामध्ये वाहतूक व्यवस्थापन प्रणाली, गोदाम व्यवस्थापन प्रणाली, इन्व्हेंटरी व्यवस्थापन प्रणाली आणि इतर प्रकारचे सॉफ्टवेअर आणि हार्डवेअर समाविष्ट असू शकतात जे लॉजिस्टिक्स प्रक्रिया स्वयंचलित आणि ऑप्टिमाइझ करण्यास मदत करतात.

• पुरवठादार आणि इतर भागीदारांसह सहकार्य: इनबाउंड लॉजिस्टिक्समध्ये अनेकदा पुरवठादार, वाहक आणि इतर भागीदारांसोबत जवळून काम करणे समाविष्ट असते जेणेकरून वस्तू वेळेवर आणि चांगल्या स्थितीत पोहोचतील याची खात्री करता येईल.

व्यवसायाच्या आउटबाउंड लॉजिस्टिक्स म्हणजे काय?

आउटबाउंड लॉजिस्टिक्स म्हणजे व्यवसायातून ग्राहकांकडे किंवा इतर अंतिम वापरकर्त्यांकडे वस्तू वाहत असताना त्यांची वाहतूक आणि साठवणूक करणे. यामध्ये व्यवसायातून वस्तू त्यांच्या अंतिम गंतव्यस्थानापर्यंत पोहोचवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व क्रियाकलाप आणि संसाधनांचे समन्वय साधणे समाविष्ट आहे.

आउटबाउंड लॉजिस्टिक्समध्ये ऑर्डर प्रोसेसिंग, वाहतूक, वेअरहाऊसिंग, इन्व्हेंटरी मॅनेजमेंट, इन्व्हेंटरी ट्रॅकिंग आणि नियंत्रित करणे, वितरण आणि ग्राहकांना वस्तू पोहोचवणे यासारख्या विविध क्रियाकलापांचा समावेश असू शकतो.

आउटबाउंड लॉजिस्टिक्सचे एक उदाहरण असे असेल: एक ऑनलाइन विक्रेता आपल्या वेबसाइटद्वारे जगभरातील ग्राहकांना विविध उत्पादने विकतो. त्यामुळे, जेव्हा एखादा ग्राहक ऑर्डर देतो, तेव्हा आउटबाउंड लॉजिस्टिक्स टीम ती ऑर्डर स्वीकारते आणि विक्रेत्याच्या गोदामातून आवश्यक उत्पादने मिळवते. त्यानंतर ते उत्पादने एका योग्य शिपिंग कंटेनरमध्ये पॅक करतात, आवश्यक लेबल्स किंवा खुणा लावतात आणि ती ऑर्डर ग्राहकाच्या पत्त्यावर पाठवण्याची व्यवस्था करतात.

आउटबाउंड लॉजिस्टिक्स टीम ग्राहकांना ऑर्डर देण्यासाठी त्यांच्या वाहतूक नेटवर्क आणि तृतीय-पक्ष वाहकांचा वापर करते. ते किरकोळ विक्रेत्याच्या उत्पादनांच्या इन्व्हेंटरी पातळीचे व्यवस्थापन देखील करतात, मागणी पूर्ण करण्यासाठी पुरेसा पुरवठा सुनिश्चित करतात आणि अतिरिक्त इन्व्हेंटरी कमी करतात.

लॉजिस्टिक्स वितरण

लॉजिस्टिक्स वितरण म्हणजे एका मध्यवर्ती ठिकाणाहून अनेक वितरण बिंदूंवर किंवा अंतिम वापरकर्त्याकडे वस्तू हलवणे. पुरवठा साखळी व्यवस्थापनाचा हा एक महत्त्वाचा पैलू आहे, कारण त्यात वस्तू त्यांच्या अंतिम गंतव्यस्थानावर कार्यक्षमतेने आणि किफायतशीरपणे पोहोचवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व क्रियाकलाप आणि संसाधनांचे समन्वय साधणे समाविष्ट आहे.

लॉजिस्टिक्स वितरणात विचारात घेण्यासारखे अनेक घटक आहेत, जसे की:

• वाहतूक: खर्च, वेग आणि पाठवल्या जाणाऱ्या वस्तूंचा प्रकार आणि आकारमान यासारख्या घटकांवर आधारित ट्रक, रेल्वे, हवाई किंवा समुद्र यासारख्या वाहतुकीच्या सर्वात योग्य पद्धतीची निवड करणे.

• वखार वितरण किंवा वितरणासाठी आवश्यक होईपर्यंत वस्तू नियुक्त केलेल्या सुविधेत, जसे की गोदामात साठवणे.

• वस्तुसुची व्यवस्थापन: अतिरिक्त साठा कमीत कमी करून गरज पडल्यास वितरणासाठी योग्य प्रमाणात वस्तू उपलब्ध आहेत याची खात्री करण्यासाठी इन्व्हेंटरी पातळीचा मागोवा घेणे आणि नियंत्रित करणे.

• वितरण नेटवर्क: ग्राहकांना किंवा इतर अंतिम वापरकर्त्यांना वस्तूंच्या कार्यक्षम प्रवाहाला समर्थन देणारे वितरण केंद्रे, गोदामे आणि इतर वितरण बिंदूंचे नेटवर्क डिझाइन आणि अंमलात आणणे.

• ग्राहक सेवा: ग्राहकांना वेळेवर आणि अचूक वस्तूंचे वितरण करणे आणि वितरण प्रक्रियेदरम्यान उद्भवू शकणाऱ्या कोणत्याही समस्या किंवा आव्हानांना प्रतिसाद देणे.

लॉजिस्टिक्समधील वितरणाचे एक उदाहरण असे असेल: एक अन्न उत्पादक कंपनी आपल्या मध्यवर्ती कारखान्यात तृणधान्ये, स्नॅक्स आणि पेये यांसारख्या विविध उत्पादनांचे उत्पादन आणि पॅकेजिंग करते. उत्पादकाची लॉजिस्टिक्स टीम ही उत्पादने ग्राहकांपर्यंत आणि अंतिम वापरकर्त्यांपर्यंत वितरित करते.

लॉजिस्टिक्स टीम उत्पादकाच्या विक्री आणि विपणन विभागासोबत काम करून वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये आणि बाजारपेठांमध्ये उत्पादनांची मागणी ओळखते. त्यानंतर ते एक वितरण नेटवर्क डिझाइन करतात ज्यामध्ये प्रमुख शहरे किंवा वाहतूक केंद्रांसारख्या प्रमुख ठिकाणी गोदामे आणि इतर वितरण बिंदूंचा समावेश असतो.

लॉजिस्टिक्स टीम त्यांच्या ट्रक आणि तृतीय-पक्ष वाहकांच्या ताफ्याचा वापर करून, मध्यवर्ती सुविधेपासून वितरण बिंदूंपर्यंत उत्पादनांच्या वाहतुकीचे समन्वय साधते.

वितरण आणि लॉजिस्टिक्स सारखेच आहे का?

वितरण आणि लॉजिस्टिक्स यांचा जवळचा संबंध आहे, परंतु ते वेगळे आहेत. लॉजिस्टिक्स म्हणजे वस्तू, सेवा आणि संबंधित माहितीची उत्पत्तीच्या बिंदूपासून उपभोगाच्या बिंदूपर्यंतची हालचाल आणि साठवणूक यांचे नियोजन, समन्वय आणि व्यवस्थापन. यामध्ये वाहतूक, गोदाम, इन्व्हेंटरी व्यवस्थापन आणि ग्राहक सेवा यासारख्या विविध क्रियाकलाप आणि संसाधनांचे एकत्रीकरण करणे समाविष्ट आहे जेणेकरून वस्तू त्यांच्या अंतिम गंतव्यस्थानावर कार्यक्षमतेने आणि किफायतशीरपणे पोहोचतील याची खात्री होईल.

दुसरीकडे, वितरण म्हणजे विशेषतः मध्यवर्ती ठिकाणाहून वितरणाच्या अनेक ठिकाणी किंवा अंतिम वापरकर्त्याकडे वस्तू हलवणे. हे लॉजिस्टिक्सचा एक प्रमुख घटक आहे. यात वस्तूंच्या वाहतूक आणि साठवणुकीची निवड आणि समन्वय आणि इन्व्हेंटरी आणि वितरण नेटवर्कचे व्यवस्थापन समाविष्ट आहे.

म्हणून, वितरण हा लॉजिस्टिक्सचा एक आवश्यक भाग असला तरी, तो लॉजिस्टिक्सपेक्षा वेगळा आहे. लॉजिस्टिक्समध्ये पुरवठा साखळीमध्ये वस्तूंचा प्रवाह आणि माहिती व्यवस्थापित करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या विस्तृत क्रियाकलाप आणि कार्ये समाविष्ट आहेत.

रिव्हर्स लॉजिस्टिक्स म्हणजे काय?

रिव्हर्स लॉजिस्टिक्स म्हणजे ग्राहकाला ज्या वस्तूंची यापुढे गरज किंवा इच्छा नाही, त्या वस्तू परत घेणे आणि त्यांची विल्हेवाट लावण्याचे व्यवस्थापन करण्याची प्रक्रिया. पुरवठा साखळी व्यवस्थापनाचा हा एक महत्त्वाचा आणि गुंतागुंतीचा पैलू आहे , कारण यामध्ये अनेक ठिकाणांहून आणि विविध पक्षांकडून वस्तू परत घेण्याचा समन्वय साधणे आणि त्यांची योग्य हाताळणी व विल्हेवाट लावली जाईल याची खात्री करणे समाविष्ट असते. रिव्हर्स लॉजिस्टिक्समध्ये, वस्तू पुरवठा साखळीतून परत मूळ ठिकाणी किंवा दुसऱ्या ठिकाणी हलवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व क्रियाकलाप आणि संसाधनांचा समन्वय साधणे देखील समाविष्ट असते.

रिव्हर्स लॉजिस्टिक्सचे एक उदाहरण म्हणजे: एक ग्राहक इलेक्ट्रॉनिक्स निर्माता जगभरातील ग्राहकांना स्मार्टफोन आणि इतर उपकरणे विकतो.

जेव्हा एखादा ग्राहक उत्पादकाला उत्पादन परत करतो, तेव्हा रिव्हर्स लॉजिस्टिक्स टीम उत्पादन स्वीकारते आणि परत करण्याचे कारण निश्चित करण्यासाठी त्याची तपासणी करते. जर उत्पादन सदोष असेल, तर टीम ते दुरुस्त करण्याची किंवा बदलण्याची व्यवस्था करते. जर ग्राहकाला आता उत्पादन नको असेल, तर टीम ते पुन्हा विकण्याचा किंवा त्याचा दुसरा वापर शोधण्याचा प्रयत्न करते.

रिव्हर्स लॉजिस्टिक्सचे ५ रुपये

1. परत: ही अशी प्रक्रिया आहे ज्यामध्ये ग्राहक उत्पादन दोषपूर्ण असल्याने, आता त्याची आवश्यकता नसल्याने किंवा इतर कोणत्याही कारणास्तव उत्पादकाला परत करतात.
2. पुनर्विक्री: परत केलेले किंवा ग्राहकांना आता आवश्यक नसलेले उत्पादन विकण्याची प्रक्रिया. यामध्ये नवीन उत्पादन ग्राहक शोधणे किंवा दुय्यम बाजारपेठेद्वारे ते विकणे समाविष्ट असू शकते.
3. दुरुस्ती करा: खराब झालेले किंवा योग्यरित्या कार्य करत नसलेले उत्पादन किंवा घटक दुरुस्त करण्याची प्रक्रिया. यामध्ये समस्येचे निदान आणि समस्यानिवारण, आवश्यक भागांचे स्रोत शोधणे आणि बदलणे आणि उत्पादन योग्यरित्या कार्य करत आहे याची खात्री करण्यासाठी त्याची चाचणी करणे समाविष्ट असू शकते.
4. पुनर्स्थित करा सदोष किंवा अवांछित उत्पादनाची नवीन किंवा नूतनीकरण केलेल्या उत्पादनासाठी देवाणघेवाण करण्याची प्रक्रिया.
5. रिसायकल: उत्पादन किंवा सामग्रीचे कच्च्या मालात किंवा घटकांमध्ये विभाजन करण्याची प्रक्रिया, जी नंतर नवीन उत्पादने तयार करण्यासाठी वापरली जाऊ शकते. रिव्हर्स लॉजिस्टिक्समध्ये बहुतेकदा अशा उत्पादनांच्या किंवा सामग्रीच्या पुनर्वापराचे समन्वय साधणे समाविष्ट असते ज्यांची आता आवश्यकता नाही किंवा कचरा कमी करण्यासाठी आणि पर्यावरणीय परिणाम कमी करण्यासाठी इच्छितात.

निष्कर्ष

एक ई-कॉमर्स व्यवसाय म्हणून, तुमच्या व्यवसायासाठी कोणती लॉजिस्टिक्स सेवा आदर्श आहे हे तुम्हाला माहित असले पाहिजे. जर तुमचे ई-कॉमर्स स्टोअर लहान असेल, तर तुम्हाला फुलफिलमेंटसाठी (माल पोहोचवण्यासाठी) 2PL ऑपरेटरची आवश्यकता भासू शकते. अन्यथा, जर तुमच्याकडे पुरेसे भांडवल असेल आणि तुम्हाला संपूर्ण लॉजिस्टिक्स कौशल्याची गरज असेल, तर 3PL लॉजिस्टिक्स कंपनी सर्वोत्तम आहे. किंवा, जर तुम्हाला तुमची सप्लाय चेन ऑप्टिमाइझ करण्यासाठी, वेगवेगळ्या बाजारपेठांमध्ये विस्तार करण्यासाठी आणि एंड-टू-एंड लॉजिस्टिक्स सोल्यूशन्ससाठी कौशल्य आणि सल्ल्याची आवश्यकता असेल, तर 4PL लॉजिस्टिक्स प्रोव्हायडर तुमच्यासाठी योग्य आहे.

लहान आणि मध्यम ई-कॉमर्स ब्रँड्ससाठी त्यांच्या संपूर्ण लॉजिस्टिक्स सोल्यूशन्सकरिता निंबसपोस्टसारखे लॉजिस्टिक्स एग्रीगेटर्स उपलब्ध आहेत . हे लॉजिस्टिक्स एग्रीगेटर्स त्यांच्या एआय-चालित प्लॅटफॉर्मद्वारे शिपिंग कंपन्यांशी वाटाघाटी करण्यास, शिपिंग खर्चाची गणना करण्यास आणि कुरिअर पार्टनर निवडण्यास मदत करतात.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

Amazon हे 3PL आहे का?

हो, Amazon ही एक 3PL (थर्ड-पार्टी लॉजिस्टिक्स) कंपनी आहे. ई-कॉमर्स दिग्गज कंपन्या त्यांच्या ग्राहकांना त्यांची उत्पादने ऑनलाइन विकण्याचे साधनच देत नाहीत तर ती उत्पादने त्यांच्या पूर्तता केंद्रांमध्ये साठवण्याची, त्यांना उचलण्याची, पॅक करण्याची आणि पाठवण्याची आणि परतावा हाताळण्यासह ग्राहक सेवा प्रदान करण्याची ऑफर देखील देतात.

त्यांची सेवा – ॲमेझॉन एफबीए (Amazon FBA) ॲमेझॉनच्या ऑनलाइन मार्केटप्लेसद्वारे आपली उत्पादने विकणाऱ्या व्यवसायांना लॉजिस्टिक्स सेवा पुरवते. ॲमेझॉनच्या ३पीएल (3PL) सेवांमध्ये फुलफिलमेंट (ऑर्डर्स स्वीकारणे, साठवणे आणि पाठवण्यासाठी पॅक करणे ), वाहतूक (विमाने, ट्रक आणि डिलिव्हरी व्हॅनच्या ताफ्याचा वापर करून) आणि ग्राहक सेवा (रिटर्न्स हाताळणे आणि समस्यांचे निराकरण करणे) यांचा समावेश आहे. जगभरातील १४५ फुलफिलमेंट सेंटर्सच्या ॲमेझॉनच्या विशाल नेटवर्कमुळे, ते अनेक देशांतील ग्राहकांना जलद आणि कार्यक्षम डिलिव्हरी देऊ शकते.